დიაბეტური ტერფი: ადრეული ნიშნები და მკურნალობა

დიაბეტური ტერფი დიაბეტთან დაკავშირებული მდგომარეობაა, რომლის დროსაც მგრძნობელობის დაქვეითება და სისხლის მიმოქცევის დარღვევა ტერფს დაზიანების, წყლულისა და ინფექციის მიმართ მოწყვლადს ხდის. თავდაპირველი დაზიანება შეიძლება იყოს პატარა ბუშტუკი, ბზარი ან ფეხსაცმლით გახეხილი ადგილი. ტკივილის არქონა პრობლემის სიმსუბუქეს არ ადასტურებს.

ადრეული აღმოჩენისთვის ორი ჩვევა განსაკუთრებით გამოსადეგია: ტერფების ყოველდღიური დათვალიერება და ახალ ცვლილებაზე სწრაფი რეაგირება. თუ ადამიანს ტერფის დანახვა უჭირს, ოჯახის წევრის დახმარება ყოველდღიური მოვლის პრაქტიკული ნაწილია. წყარო: CDC — დიაბეტი და ტერფები.

სამი მექანიზმი, რომელიც ერთდროულად მოქმედებს

მგრძნობელობის დარღვევა, სისხლის არასაკმარისი მიწოდება და ინფექცია ხშირად ერთმანეთს ემატება. თუმცა სამივე პრობლემა ყველა პაციენტში ერთდროულად ან ერთნაირი სიმძიმით არ გვხვდება.

ნეიროპათია - რატომ არ გრძნობს პაციენტი ტკივილს

ნერვების დაზიანებისას შეიძლება შემცირდეს ტკივილის, სიცხისა და ზეწოლის შეგრძნება. ადამიანს ფეხსაცმელში პატარა საგანი ან კანზე გაჩენილი ბუშტუკი შეუმჩნეველი დარჩეს და დაზიანებულ ადგილს სიარულით კვლავ აწვებოდეს.

ანგიოპათია - რატომ ვერ ხერხდება ქსოვილის შეხორცება

სისხლძარღვების შევიწროებისას ქსოვილს ნაკლები ჟანგბადი და საკვები ნივთიერება მიეწოდება. ამიტომ ჭრილობა შეიძლება უფრო ნელა ხორცდებოდეს. მხოლოდ ადგილობრივი დამუშავება საკმარისი ვერ იქნება, თუ სისხლის მიწოდების მნიშვნელოვანი დარღვევაც არსებობს.

ინფექცია - რატომ ვრცელდება ის ჩვეულებრივზე სწრაფად

ღია ჭრილობა მიკრობებისთვის შესასვლელს ქმნის. ცუდი სისხლის მიმოქცევისა და გლუკოზის არასათანადო კონტროლის ფონზე ინფექცია შეიძლება რთულად სამართავი გახდეს. გავრცელების სისწრაფე განსხვავდება, მაგრამ ღრმა ქსოვილებისა და ძვლის ჩართვა რეალური რისკია. წყარო: NIDDK - დიაბეტი, არტერიული დაავადება და ტერფის წყლულები.

რატომ არის ნეიროპათია ყველაზე ვერაგი - უტკივარი დაზიანების ფენომენი

ტკივილი ჩვეულებრივ გვაიძულებს, დაზიანებულ ადგილს მოვერიდოთ. მგრძნობელობის დაკარგვისას ეს გამაფრთხილებელი მექანიზმი სუსტდება: ადამიანს შესაძლოა წყლული ჰქონდეს და სიარულს მაინც ჩვეულებრივ აგრძელებდეს.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ახლად გაწითლებული, ცხელი და შეშუპებული ტერფი, თუნდაც ტკივილი მცირე იყოს. ინფექციის გარდა, მიზეზი შეიძლება შარკოს ტერფიც იყოს - მდგომარეობა, რომლის დროსაც ძვლები და სახსრები ზიანდება. საჭიროა სწრაფი შეფასება და დატვირთვის შეზღუდვა ექიმის მითითებით. 

ადრეული ნიშნები, რომლებსაც ხშირად ვერ ვამჩნევთ

ყოველდღიურად დააკვირდით კანის სიმშრალესა და ბზარებს, ახალ სიწითლეს, შეშუპებას, ბუშტუკს, გამონადენსა და ფერის ცვლილებას. შეადარეთ ტერფები ერთმანეთს: ერთი აშკარად უფრო ცხელი ან ცივია? კოჟრის ქვეშ ხომ არ ჩანს მუქი უბანი?

ფრჩხილის გასქელება, სოკოვანი ცვლილება და კოჟრი თავისთავად მძიმე ინფექციის ტოლფასი არ არის, თუმცა შეიძლება ზეწოლა და კანის დაზიანების რისკი გაზარდოს. მათი უსაფრთხო მოვლის წესი სპეციალისტთან შეათანხმეთ. 

წითელი დროშები  როდის უნდა მიმართო 24 საათში

ახალი წყლულის, ბუშტუკის, ჩირქის, სიწითლის ან უჩვეულო შეშუპებისას ექიმს იმავე დღეს დაუკავშირდით. ნუ დაელოდებით ტკივილის გაჩენას. NICE აქტიური დიაბეტური ტერფის პრობლემისას სპეციალიზებულ სამსახურში სწრაფ მიმართვას განსაზღვრავს, ხოლო კიდურისა და სიცოცხლის საფრთხისას - დაუყოვნებლივ დახმარებას.

24 საათს არ უნდა დაელოდოთ, თუ ტერფი შავდება, ცივდება ან მკვეთრად ფერმკრთალდება; ჭრილობას ერთვის ცხელება და მძიმე საერთო მდგომარეობა; სიწითლე სწრაფად ვრცელდება; ჩნდება დაბნეულობა ან სუნთქვის გაძნელება. ასეთ დროს მიმართეთ გადაუდებელ დახმარებას, საჭიროებისას დარეკეთ 112-ზე. წყარო: NICE NG19.

დიაგნოსტიკა: კლინიკური შეფასება, დოპლეროგრაფია, ვიზუალიზაცია ოსტეომიელიტის ეჭვისას

ექიმი ამოწმებს ჭრილობის ზომას, სიღრმეს, ინფექციის ნიშნებს, ტერფის მგრძნობელობასა და სისხლის მიმოქცევას. პულსების შეფასებას შეიძლება დაემატოს დოპლეროგრაფია და სხვა სისხლძარღვოვანი კვლევები.

ძვლის ინფექციის - ოსტეომიელიტის - ეჭვისას გამოიყენება კლინიკური შეფასება, ლაბორატორიული მონაცემები და რენტგენოგრაფია; გაურკვეველ შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს მრტ. კლინიკაში არსებული აპარატის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია Siemens MAGNETOM Vida 3T-ის გვერდზე; კვლევის საჭიროებას ექიმი განსაზღვრავს. ინფექციის დასადასტურებლად მხოლოდ ჭრილობის ფერი ან ერთი ანალიზი საკმარისი არ არის. 

მკურნალობის მულტიდისციპლინური მიდგომა - ენდოკრინოლოგი, ქირურგი, სისხლძარღვთა ქირურგი

მკურნალობა მოიცავს გლუკოზის მართვას ენდოკრინოლოგთან ერთად, ჭრილობის მოვლას, საჭიროებისას ინფექციის მკურნალობასა და სისხლის მიმოქცევის გაუმჯობესებას. აუცილებელია დაზიანებული ადგილის განტვირთვაც - ზეწოლის შემცირება სპეციალურად შერჩეული საშუალებით. მხოლოდ მალამოს წასმა სიარულით გამოწვეულ განმეორებით ტრავმას ვერ აღმოფხვრის.

პაციენტმა უნდა იცოდეს, ვინ კოორდინირებს გეგმას და როდის არის შემდეგი შეფასება. ბოჭორიშვილის კლინიკის ჩირქოვანი ქირურგიის დეპარტამენტი დიაბეტური ტერფის ინფექციების მართვისას სხვა სპეციალისტებთან თანამშრომლობას აღწერს.

როდის ხდება ქირურგიული ჩარევა აუცილებელი

გადაუდებელი ქირურგიული შეფასება შეიძლება გახდეს საჭირო ღრმა აბსცესის, ნეკროზული ქსოვილის, განგრენის ან მძიმე ინფექციის დროს. ზოგჯერ საჭიროა ჩირქის დრენირება, დაზიანებული ქსოვილის მოცილება ან სისხლძარღვთა ქირურგის შეფასება და სისხლის მიმოქცევის აღდგენის ჩარევა.

ქირურგიული მკურნალობა ავტომატურად ამპუტაციას არ ნიშნავს. მიზანია ინფექციის კონტროლი და სიცოცხლისუნარიანი ქსოვილის შენარჩუნება. თუმცა შეუქცევადი დაზიანების ან სიცოცხლისთვის საშიში პროცესის დროს ამპუტაციაც შეიძლება აუცილებელი გახდეს. ყველა წყლული ინფიცირებული არ არის და არაინფიცირებულ წყლულზე ანტიბიოტიკი შეხორცების დასაჩქარებლად არ ინიშნება. წყარო: IWGDF/IDSA.

ყოველდღიური თვითშემოწმების ჩეკლისტი (ჩამოსატვირთი PDF)

ეს მოკლე სია შეგიძლიათ შეინახოთ ან ამობეჭდოთ და ყოველდღე გამოიყენოთ. ჩამოტვირთეთ ტერფის თვითშემოწმების ჩეკლისტი.

• დავათვალიერე ორივე ტერფის ზედაპირი, ქუსლები, ძირები და თითებს შორის სივრცეები.
• შევამოწმე, ხომ არ არის ახალი ბზარი, ბუშტუკი, წყლული ან გამონადენი.
• შევადარე ტერფების ფერი, შეშუპება და უჩვეულო ტემპერატურული სხვაობა.
• ფეხსაცმლის შიგნით შევამოწმე ნაკერი, უცხო საგანი და დაზიანებული საფენი.
• ჩავიცვი სუფთა წინდა და სწორად მორგებული ფეხსაცმელი.
• ახალი ცვლილების აღმოჩენისას დავუკავშირდი სამედიცინო გუნდს.

თუ კარგად ვერ ხედავთ ტერფის ძირს, გამოიყენეთ სარკე ან დახმარება სთხოვეთ ოჯახის წევრს. ფოტოს გადაღება ცვლილების დაკვირვებისთვის შეიძლება გამოგადგეთ, მაგრამ ექიმთან მიმართვას არ ცვლის. 

პროფილაქტიკა: ფეხსაცმელი, ფრჩხილების მოვლა, ყოველდღიური დათვალიერება

ნუ ივლით ფეხშიშველი. მოერიდეთ მომჭერ ფეხსაცმელს, სათბურას და ცხელ წყალს; დაქვეითებული მგრძნობელობისას დამწვრობა შეუმჩნევლად შეიძლება განვითარდეს. დაბანის შემდეგ ტერფი ფრთხილად გაიმშრალეთ, განსაკუთრებით თითებს შორის.

კოჟრი თავად არ მოჭრათ და არ გამოიყენოთ მის მოსაშორებლად მჟავიანი საშუალება. თუ ფრჩხილს ცუდად ხედავთ, ვერ სწვდებით ან ის გასქელებულია, მოვლა სპეციალისტს მიანდეთ. დიაბეტის დროს ტერფის სრულფასოვანი შეფასება მინიმუმ ყოველწლიურად განიხილება, მაღალი რისკისას კი - უფრო ხშირად.