ინფექციური მონონუკლეოზი - მიზეზები, სიმპტომები და მკურნალობა

ინფექციური მონონუკლეოზი, ხშირად მოხსენიებული როგორც „კოცნის დაავადება“, წარმოადგენს კლინიკურ სინდრომს, რომელიც უმეტესად (შემთხვევათა 80-90%-ში) ეპშტეინ-ბარის ვირუსით (EBV) არის გამოწვეული. ეს მდგომარეობა ძირითადად მოზარდებსა და ახალგაზრდებს აზიანებს, ვლინდება ცხელებით, ყელის ტკივილით და ლიმფური კვანძების გადიდებით. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვებში დაავადება შედარებით მსუბუქად მიმდინარეობს, მოზრდილებში კლინიკური სურათი შესაძლოა უფრო მძიმე იყოს. ამ სტატიაში განვიხილავთ ინფექციური მონონუკლეოზის გამომწვევ მიზეზებს, გადაცემის გზებს, სიმპტომატიკას, დიაგნოსტიკასა და მართვის პრინციპებს.

რა არის ინფექციური მონონუკლეოზი?

ინფექციური მონონუკლეოზი არის ვირუსული ინფექცია, რომელიც ხასიათდება სპეციფიკური კლინიკური ნიშნებით. იგი ყველაზე ხშირად ასოცირდება ეპშტეინ-ბარის ვირუსთან (EBV), რომელიც ადამიანის ჰერპესვირუსების ოჯახს მიეკუთვნება. დაავადება, როგორც წესი, თვითლიმიტირებადია, რაც იმას ნიშნავს, რომ უმეტეს შემთხვევაში ორგანიზმი თავად უმკლავდება ინფექციას სპეციფიკური მკურნალობის გარეშე. მწვავე ფაზის შემდეგ, ვირუსი ორგანიზმში ლატენტურ მდგომარეობაში რჩება მთელი სიცოცხლის განმავლობაში, რის გამოც მსოფლიო მოსახლეობის 90%-ზე მეტი ინფიცირებულია ამ ვირუსით.

ინფექციური მონონუკლეოზის გამომწვევი მიზეზები

ინფექციური მონონუკლეოზის შემთხვევათა უმრავლესობა (დაახლოებით 80-90%) გამოწვეულია ეპშტეინ-ბარის ვირუსით (EBV), იგივე ადამიანის ჰერპესვირუს 4-ით. თუმცა, მონონუკლეოზის სინდრომი, რომელიც EBV-ზე უარყოფითია, შესაძლოა განვითარდეს სხვა პათოგენების ზემოქმედებითაც:

• ადამიანის ჰერპესვირუს 6 (HHV-6) - შემთხვევათა დაახლოებით 9%

• ციტომეგალოვირუსი (CMV) - 5-7%

• მარტივი ჰერპესის ვირუსი 1 (HSV-1)

• იშვიათ შემთხვევებში: Streptococcus pyogenes, Toxoplasma gondii, აივ-1, ადენოვირუსი, Corynebacterium diptheriae, Francisella tularensis, A და B ჰეპატიტის ვირუსები, წითურა ან ენტეროვირუსები.

როგორ ვრცელდება მონონუკლეოზი?

ეპშტეინ-ბარის ვირუსი ყველაზე ხშირად ნერწყვის საშუალებით გადაეცემა, რის გამოც ინფექციურ მონონუკლეოზს ხშირად "კოცნის დაავადებას" უწოდებენ. ვირუსის გავრცელება შესაძლებელია ნერწყვთან უშუალო კონტაქტით, მაგალითად, კოცნის, ჭურჭლის ან სასმელის გაზიარების გზით. არსებობს მტკიცებულებები EBV-ის სქესობრივი გზით ტრანსმისიის შესახებაც.

ინფექციური მონონუკლეოზის კლინიკური ნიშნები და სიმპტომები

ინფექციური მონონუკლეოზის კლინიკური სურათი მოიცავს შემდეგ ძირითად სიმპტომებს:

• ცხელება;

• ყელის ტკივილი (ფარინგიტი);

• ლიმფური კვანძების გადიდება (ლიმფადენოპათია), განსაკუთრებით კისრის არეში;

• დაღლილობა და საერთო სისუსტე;

• თავის ტკივილი;

• კუნთების ტკივილი;

• ელენთის გადიდება (სპლენომეგალია) - გვხვდება შემთხვევათა ნაწილში;

• ღვიძლის გადიდება (ჰეპატომეგალია) - იშვიათად.

დიაგნოსტიკა ეფუძნება კლინიკურ სურათს, სისხლის საერთო ანალიზის მონაცემებს (ატიპური ლიმფოციტოზი) და სპეციფიკურ სეროლოგიურ ტესტებს, როგორიცაა ჰეტეროფილური ანტისხეულების ტესტი. EBV-ის სპეციფიკური ანტისხეულების გამოვლენა ადასტურებს დიაგნოზს.

მკურნალობა და დამხმარე თერაპია

ვინაიდან ინფექციური მონონუკლეოზი უმეტესად თვითლიმიტირებადი მდგომარეობაა, სპეციფიკური ანტივირუსული მკურნალობა, როგორც წესი, არ არის საჭირო. თერაპიის საფუძველს წარმოადგენს დამხმარე მოვლა, რომელიც მიმართულია სიმპტომების შემსუბუქებაზე:

• ადეკვატური ჰიდრატაცია: სითხეების საკმარისი მიღება დეჰიდრატაციის თავიდან ასაცილებლად.

• სიცხის დამწევი და ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებები: არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (მაგ., იბუპროფენი) ან პარაცეტამოლი სიმპტომების შესამსუბუქებლად.

• დასვენება: საკმარისი მოსვენება ორგანიზმს ეხმარება ინფექციასთან ბრძოლაში.

• ფიზიკური აქტივობის შეზღუდვა: ელენთის გადიდების რისკის გამო, რეკომენდებულია ფიზიკური დატვირთვისა და კონტაქტური სპორტისგან თავის შეკავება რამდენიმე კვირის განმავლობაში, რათა თავიდან იქნას აცილებული ელენთის გაგლეჯა.

მძიმე კლინიკური მიმდინარეობის ან გართულებების განვითარების შემთხვევაში, შესაძლოა საჭირო გახდეს პაციენტის ჰოსპიტალიზაცია.

პროგნოზი და შესაძლო გართულებები

ჯანმრთელ პირებში ინფექციური მონონუკლეოზის პროგნოზი, როგორც წესი, კეთილსაიმედოა. უმეტესობა სრულად გამოჯანმრთელდება რამდენიმე კვირაში. სიკვდილიანობა ძალზე იშვიათია და დაკავშირებულია მძიმე, სიცოცხლისთვის საშიშ გართულებებთან, როგორიცაა:

• სასუნთქი გზების ობსტრუქცია (გადიდებული ლიმფური კვანძების ან ნუშურების გამო);

• ელენთის გაგლეჯა (სპლენომეგალიის ფონზე);

• ნევროლოგიური გართულებები (მაგ., ენცეფალიტი, მენინგიტი);

• ჰემორაგია (სისხლდენა);

• მეორეული ბაქტერიული ინფექციები.

ინფექციური მონონუკლეოზი, მიუხედავად მისი გავრცელებისა, უმეტესად მსუბუქად მიმდინარე და თვითლიმიტირებადი დაავადებაა. თუმცა, სიმპტომების გამოვლენის შემთხვევაში, აუცილებელია ექიმ-ინფექციონისტთან კონსულტაცია ზუსტი დიაგნოზისა და ადეკვატური მართვის გეგმის დასადგენად.

ავტორი: მეგი კობახიძე - ინფექციონისტი.