Helicobacter pylori (H. pylori) არის ბაქტერია, რომელიც კუჭის ლორწოვან გარსში ბინადრობს და მსოფლიო მოსახლეობის ნახევარზე მეტს აინფიცირებს. ის ხშირად იწვევს ქრონიკულ გასტრიტს, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულებს, ზოგჯერ კი კუჭის სიმსივნის განვითარების რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს. ამიტომ, მისი დროული დიაგნოსტიკა და ადეკვატური მკურნალობა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

რა არის Helicobacter pylori და რატომ არის საშიში?

Helicobacter pylori არის სპირალური ფორმის გრამუარყოფითი ბაქტერია, რომელიც ადაპტირებულია კუჭის უკიდურესად მჟავე გარემოში საცხოვრებლად. ის წარმოქმნის ფერმენტ ურეაზას, რომელიც შარდოვანას ამიაკად გარდაქმნის. ეს ამიაკი ანეიტრალებს კუჭის მჟავას ბაქტერიის უშუალო სიახლოვეს, რაც მას გადარჩენაში ეხმარება. H. pylori-ის ხანგრძლივი არსებობა კუჭში იწვევს ლორწოვანი გარსის ანთებასა და პროგრესირებად დაზიანებას, რაც საფუძვლად ედება სერიოზული დაავადებების განვითარებას.

რამდენად გავრცელებულია Helicobacter pylori ინფექცია?

Helicobacter pylori ინფექცია მსოფლიო მოსახლეობის თითქმის 50%-ზე მეტს აღენიშნება, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ბაქტერიულ ინფექციად აქცევს. განვითარებად ქვეყნებში გავრცელების მაჩვენებელი, როგორც წესი, უფრო მაღალია, ვიდრე განვითარებულ ქვეყნებში, რაც მჭიდროდ არის დაკავშირებული ჰიგიენის სტანდარტებთან და სოციალურ-ეკონომიკურ პირობებთან.

როგორ ვრცელდება Helicobacter pylori?

Helicobacter pylori ძირითადად გადაეცემა პირდაპირი კონტაქტით ან დაბინძურებული საკვებითა და წყლით.

ინფექციის გადაცემის ძირითადი გზებია:

• პირიდან პირის გზით (ორალურ-ორალური): ეს არის ინფექციის გადაცემის ყველაზე გავრცელებული გზა, განსაკუთრებით ოჯახის წევრებს შორის, მაგალითად, ნერწყვის გაცვლის, ერთი და იმავე ჭურჭლის ან პირადი ჰიგიენის ნივთების გამოყენებისას.
• ფეკალურ-ორალური გზით: დაბინძურებული საკვებით ან წყლით, რომელიც შეიცავს ბაქტერიას. ეს ხშირად ხდება ჰიგიენის არასაკმარისი სტანდარტების პირობებში.

როდის უნდა გვქონდეს ეჭვი ინფექციაზე?

Helicobacter pylori ინფექციაზე ეჭვი უნდა მივიტანოთ, თუ აღგენიშნებათ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დამახასიათებელი სიმპტომები ან გაქვთ გარკვეული რისკ-ფაქტორები. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ბაქტერია ხშირად ასიმპტომურია, მაგრამ მისი არსებობა მაინც იწვევს ლორწოვანი გარსის დაზიანებას.

მიმართეთ ექიმს, თუ გაქვთ რომელიმე ქვემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომი ან მდგომარეობა:

1. ტკივილი, წვა ან დისკომფორტი კუჭის არეში: განსაკუთრებით ცარიელ კუჭზე ან ჭამის შემდეგ.
2. კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის ისტორია: H. pylori წყლულოვანი დაავადების მთავარი ეტიოლოგიური ფაქტორია.
3. კუჭის სიმსივნის ოჯახური ისტორია: გენეტიკური წინასწარგანწყობა ზრდის ონკოლოგიური რისკს H. pylori-ის ფონზე.
4. გაურკვეველი რკინადეფიციტური ანემია: H. pylori-მ შეიძლება გამოიწვიოს რკინის შეწოვის დარღვევა და ქრონიკული სისხლდენა.
5. გრძელვადიანი არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო მედიკამენტების (აასს) გამოყენება: ამ მედიკამენტების ფონზე H. pylori-ის არსებობა მნიშვნელოვნად ზრდის წყლულების განვითარების რისკს.
6. გასტროსკოპიის დროს აღმოჩენილი ქრონიკული გასტრიტი, ეროზიები ან წყლული: ეს არის პირდაპირი მითითება ბაქტერიის არსებობის შესაძლებლობაზე.
7. გულისრევა, ღებინება, შებერილობა, მადის დაკარგვა: ეს სიმპტომები ასევე შეიძლება მიუთითებდეს კუჭ-ნაწლავის პრობლემებზე, მათ შორის H. pylori ინფექციაზე.

რა დაავადებებს იწვევს ჰელიკობაქტერ პილორი?

ჰელიკობაქტერ პილორი არის მრავალი კუჭ-ნაწლავის დაავადების გამომწვევი ან ხელშემწყობი ფაქტორი, მათ შორის ქრონიკული ანთებითი და ონკოლოგიური პათოლოგიების.

ბაქტერიის მიერ გამოწვეული ძირითადი დაავადებებია:

• ქრონიკული გასტრიტი: კუჭის ლორწოვანი გარსის ხანგრძლივი ანთება, რომელიც შეიძლება იყოს ასიმპტომური ან გამოიწვიოს დისპეფსიური სიმპტომები (დისკომფორტი, ტკივილი).
• ეროზიული და წყლულოვანი პროცესები კუჭსა და თორმეტგოჯა ნაწლავში: H. pylori ანადგურებს ლორწოვანის დამცავ ბარიერს, რაც მჟავას აგრესიული მოქმედების საშუალებას აძლევს და წყლულების წარმოქმნას უწყობს ხელს.
• კუჭის სიმსივნე (ადენოკარცინომა): Helicobacter pylori აღიარებულია, როგორც კუჭის ადენოკარცინომის განვითარების ერთ-ერთი მთავარი ტრიგერი და I ჯგუფის კანცეროგენი. ხანგრძლივი ინფექცია იწვევს ლორწოვანის ატროფიასა და მეტაპლაზიას, რაც სიმსივნისწინარე მდგომარეობებია.
• კუჭის ლიმფომა (MALT ლიმფომა): H. pylori ასევე დაკავშირებულია კუჭის ლორწოვანთან ასოცირებული ლიმფოიდური ქსოვილის ლიმფომის (MALT ლიმფომა) განვითარებასთან.

როგორ უნდა ჩატარდეს ჰელიკობაქტერ პილორ-ზე ტესტირება?

დიაგნოსტიკა ხდება არასაინვაზიური და საინვაზიური მეთოდებით, რომლებიც ბაქტერიის არსებობას ადასტურებს. მნიშვნელოვანია, რომ ტესტირება ჩატარდეს გარკვეული პირობების დაცვით, რათა შედეგები იყოს ზუსტი.

დიაგნოსტიკის ძირითადი მეთოდებია:

1. ფეკალური ანტიგენის ტესტი: არასაინვაზიური მეთოდი, რომელიც განავალში H. pylori-ის ანტიგენებს ავლენს. გამოიყენება როგორც ინფექციის დასადასტურებლად, ისე მკურნალობის ეფექტურობის შესაფასებლად (ერადიკაციის კონტროლი).

2. სუნთქვითი ურეაზული ტესტი: არასაინვაზიური ტესტი, რომელიც ზომავს ნახშირორჟანგის რაოდენობას ამოსუნთქულ ჰაერში H. pylori-ის ურეაზული აქტივობის შემდეგ. პაციენტი სვამს სპეციალურ ხსნარს, რომელიც შეიცავს მარკირებულ შარდოვანას.

3. ეზოფაგოგასტროდუოდენოსკოპია (გასტროსკოპია) ბიოფსიით: საინვაზიური მეთოდი, რომლის დროსაც ენდოსკოპის საშუალებით ხდება კუჭის ლორწოვანი გარსის ვიზუალური დათვალიერება და ბიოფსიური ნიმუშის აღება. აღებული ნიმუში შემდგომში იკვლევა:

• • ჰისტოლოგიურად: მიკროსკოპით ბაქტერიის უშუალო აღმოჩენა.
  • სწრაფი ურეაზული ტესტით (CLO test): ბიოფსიურ მასალაში ურეაზული      აქტივობის დადგენა.
  • ბაქტერიოლოგიური კულტურა: ბაქტერიის გამოზრდა და ანტიბიოტიკების  მიმართ მგრძნობელობის (რეზისტენტობის) განსაზღვრა.

მნიშვნელოვანი შენიშვნები დიაგნოსტიკისას:

• სეროლოგია (IgG) არ გამოიყენება მკურნალობის შემდგომი ერადიკაციის გასაკონტროლებლად, რადგან ანტისხეულები სისხლში შეიძლება დიდხანს დარჩეს ბაქტერიის ელიმინაციის შემდეგაც კი. ის მხოლოდ ინფექციის წარსულში არსებობაზე მიუთითებს.

• ტესტირება უნდა ჩატარდეს პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორების (PPI) შეწყვეტიდან მინიმუმ 2 კვირის შემდეგ და ანტიბიოტიკების შეწყვეტიდან მინიმუმ 4 კვირის შემდეგ, რათა თავიდან ავიცილოთ ცრუ-უარყოფითი შედეგები.

როგორ ავიცილოთ თავიდან Helicobacter pylori ინფექცია?

ჰელიკობაქტერ პილორის ინფექციის თავიდან აცილება შესაძლებელია ჰიგიენის ძირითადი წესების დაცვით და გარკვეული პროფილაქტიკური ზომების მიღებით.

პრევენციის ძირითადი გზებია:

• პირადი ჰიგიენა: ჭამის წინ და შემდეგ, ასევე ტუალეტის გამოყენების შემდეგ აუცილებელია ხელების საპნითა და წყლით საფუძვლიანი დაბანა.

• საკვებისა და წყლის უსაფრთხოება: მოერიდეთ საეჭვო წყლის დალევას და მიირთვით მხოლოდ კარგად გარეცხილი ან თერმულად დამუშავებული საკვები.

• პირადი ჭურჭლის გამოყენება: განსაკუთრებით ოჯახის წევრებს შორის, თუ ერთ-ერთს დაუდგინდა ინფექცია, რათა შემცირდეს გადაცემის რისკი.

• ოჯახის წევრების ტესტირება და მკურნალობა: თუ ოჯახის ერთ წევრს დაუდგინდა H. pylori, რეკომენდებულია სხვა წევრების ტესტირებაც და დადასტურების შემთხვევაში - მკურნალობა, რაც ამცირებს რეინფექციის რისკს.

• დროული სამედიცინო კონსულტაცია: თუ გაქვთ რისკ-ფაქტორები ან მუდმივი სიმპტომები, ნუ გადადებთ ექიმთან ვიზიტს და საჭიროების შემთხვევაში - გასტროსკოპიის ჩატარებას.

მკურნალობა და პოსტ-მკურნალობის ძირითადი რეკომენდაციები

Helicobacter pylori ინფექციის მკურნალობა კომპლექსურია და მოითხოვს ექიმის მითითებების ზუსტად დაცვას.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს შემდეგი რეკომენდაციები:

• მკურნალობის სრული კურსი: ანტიბიოტიკების კურსის ნაადრევად შეწყვეტა იწვევს ბაქტერიის რეზისტენტობის განვითარებას და მკურნალობის წარუმატებლობას. ყოველთვის მიიყვანეთ მკურნალობა ბოლომდე.

• ერადიკაციის კონტროლი: მკურნალობის დასრულებიდან 4-6 კვირის შემდეგ აუცილებელია განმეორებითი ტესტირება (სუნთქვითი ან ფეკალური ანტიგენის ტესტი), რათა დარწმუნდეთ ბაქტერიის სრულ ელიმინაციაში. სიმპტომების გაქრობა არ ნიშნავს, რომ ბაქტერია სრულად განადგურდა.

• ოჯახური მიდგომა: ოჯახში ყველას ერთად მკურნალობა (თუ დაუდასტურდა ოჯახის წევრსაც) ამცირებს რეციდივის რისკს, რადგან ხელს უშლის ბაქტერიის ხელახლა გადაცემას.

• რეზისტენტობის პრევენცია: თვითნებურად ან არასრულად ჩატარებული თერაპია იწვევს ბაქტერიის ანტიბიოტიკების მიმართ რეზისტენტობის განვითარებას, რაც ართულებს შემდგომ მკურნალობას და შეიძლება საჭირო გახდეს უფრო ძლიერი, ხანგრძლივი და ძვირადღირებული ანტიბიოტიკების გამოყენება.

დასკვნა: Helicobacter pylori სერიოზული ბაქტერიაა, რომელსაც შეუძლია მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს კუჭ-ნაწლავის სისტემას. დროული დიაგნოსტიკა, სწორი მკურნალობა და პრევენციული ზომების დაცვა გადამწყვეტია თქვენი ჯანმრთელობისთვის. ნუ უგულებელყოფთ სიმპტომებს და ყოველთვის მიმართეთ სპეციალისტს კვალიფიციური დახმარებისთვის.

ავტორი: ნათია რაზმაძე - გასტროენტოლოგი.