უნაყოფობის 7 მთავარი მიზეზი

უნაყოფობა არის მდგომარეობა, როდესაც რეგულარული, დაუცველი სქესობრივი ცხოვრების მიუხედავად, ორსულობა 12 თვის განმავლობაში არ დგება. 35 წლის ასაკის შემდეგ ეს ვადა 6 თვემდე მცირდება, რაც ასაკთან დაკავშირებული რეპროდუქციული ცვლილებებით არის განპირობებული.

რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს როგორც ქალის, ისე მამაკაცის რეპროდუქციულ სისტემასთან, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში პრობლემა ორივე პარტნიორის ფაქტორების ერთობლიობით არის განპირობებული. სწორედ ამიტომ, მისი დიაგნოსტიკა კომპლექსურ მიდგომას და ორივე პარტნიორის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასებას მოითხოვს.

თანამედროვე დიაგნოსტიკური და სამკურნალო მეთოდები უმეტეს შემთხვევაში უნაყოფობის გამომწვევი მიზეზის გამოვლენისა და ეფექტური მართვის შესაძლებლობას იძლევა, რაც ბევრ წყვილს სასურველი ორსულობის მიღწევაში ეხმარება.

რა იწვევს უნაყოფობას?

1.ჰორმონალური დარღვევები

ჰორმონები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ რეპროდუქციული სისტემის ნორმალურ ფუნქციონირებაში. მათი ბალანსის დარღვევამ შესაძლოა გამოიწვიოს ოვულაციის შეფერხება, მენსტრუალური ციკლის ცვლილებები და ჩასახვასთან დაკავშირებული სირთულეები.

ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ჰორმონალური დარღვევა არის პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი (PCOS), რომელიც ხშირად არარეგულარულ ოვულაციასა და რეპროდუქციულ პრობლემებთან ასოცირდება.

უნაყოფობის განვითარებაში ასევე შესაძლოა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს:

• ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევებმა;
• ჰიპერპროლაქტინემიამ;
• სხვა ენდოკრინულმა დარღვევებმა.

ჰორმონალური დარღვევების დიაგნოსტიკისთვის გამოიყენება სისხლის ლაბორატორიული კვლევები და ულტრაბგერითი გამოკვლევა. დროული დიაგნოსტიკა და შესაბამისი მკურნალობა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის აღდგენისა და ორსულობის დაგეგმვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობაა.

2. ფალოპის (საშვილოსნოს) მილების პათოლოგიები

საშვილოსნოს (ფალოპის) მილები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს განაყოფიერების პროცესში და უზრუნველყოფს კვერცხუჯრედის გადაადგილებას საკვერცხიდან საშვილოსნოს ღრუსკენ. მათი გამავლობის დარღვევის ან დაზიანების შემთხვევაში, განაყოფიერება შესაძლოა შეფერხდეს ან საერთოდ ვერ მოხდეს.

საშვილოსნოს მილების პათოლოგიების გამომწვევი მიზეზები შეიძლება იყოს:

• მენჯის ღრუს გადატანილი ინფექციები;
• ქირურგიული ჩარევების შემდეგ განვითარებული შეხორცებები;
• ენდომეტრიოზი;
• ანთებითი პროცესები.

საშვილოსნოს მილების გამავლობის შესაფასებლად გამოიყენება სპეციალური დიაგნოსტიკური კვლევები, მათ შორის ჰისტეროსალპინგოგრაფია და ლაპაროსკოპია. ზუსტი დიაგნოზის დადგენის შემდეგ მკურნალობის გეგმა თითოეული პაციენტისთვის ინდივიდუალურად შეირჩევა.

3. ენდომეტრიოზი

ენდომეტრიოზი არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც საშვილოსნოს ლორწოვანი გარსის (ენდომეტრიუმის) მსგავსი ქსოვილი საშვილოსნოს გარეთ ვითარდება. დაავადება ხშირად დაკავშირებულია ქრონიკულ ტკივილთან, მენსტრუალური ციკლის დარღვევებთან და რეპროდუქციული ფუნქციის გაუარესებასთან.

ენდომეტრიოზმა შესაძლოა გავლენა მოახდინოს:

• კვერცხუჯრედის ხარისხზე;
• ოვულაციის პროცესზე;
• საშვილოსნოს მილების ფუნქციაზე;
• ემბრიონის იმპლანტაციაზე.

დაავადების სიმძიმე ყოველთვის არ შეესაბამება სიმპტომების გამოხატულებას. ზოგიერთ ქალს შესაძლოა გამოხატული ჩივილები არ აღენიშნებოდეს, თუმცა ჩასახვასთან დაკავშირებული სირთულეები მაინც ჰქონდეს.

სწორედ ამიტომ, ენდომეტრიოზის დროული დიაგნოსტიკა და მართვა უნაყოფობის გამომწვევი მიზეზების გამოვლენისა და მკურნალობის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

4. საშვილოსნოს ფაქტორები

ორსულობის დადგომისა და ნაყოფის ნორმალური განვითარებისათვის აუცილებელია საშვილოსნოში შესაბამისი პირობების არსებობა. საშვილოსნოს სტრუქტურულმა ცვლილებებმა შესაძლოა ხელი შეუშალოს ჩასახვის პროცესს, ემბრიონის იმპლანტაციას ან ორსულობის წარმატებით მიმდინარეობას.

საშვილოსნოს ყველაზე გავრცელებულ პათოლოგიებს მიეკუთვნება:

• პოლიპები;
• მიომური კვანძები;
• თანდაყოლილი ანომალიები;
• საშვილოსნოსშიდა შეხორცებები;ენდომეტრიუმის სხვადასხვა პათოლოგია.

აღნიშნული ცვლილებების გამოსავლენად და შესაფასებლად გამოიყენება ულტრაბგერითი კვლევა, ჰისტეროსკოპია და თანამედროვე ვიზუალიზაციის სხვა მეთოდები. ზუსტი დიაგნოსტიკის საფუძველზე განისაზღვრება მკურნალობის ოპტიმალური ტაქტიკა და ინდივიდუალური მართვის გეგმა.

5. მამაკაცის უნაყოფობა

უნაყოფობის დიაგნოსტიკის პროცესში მამაკაცის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის შეფასება აუცილებელი ეტაპია. მამაკაცის ნაყოფიერებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს სპერმატოზოიდების რაოდენობა, მოძრაობის უნარი (მოტილობა) და მორფოლოგია.

მამაკაცის უნაყოფობის გამომწვევი მიზეზები შეიძლება იყოს:

• ჰორმონალური დარღვევები;
• ვარიკოცელე (სათესლე ჯირკვლისა და სათესლე ბაგირაკის ვენების ვარიკოზული გაფართოება);
• გენეტიკური ფაქტორები;
• ინფექციები;
• ცხოვრების არაჯანსაღი წესი;
• მოწევა;
• ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება;
• სხვა გარემო და პროფესიული ფაქტორები.

მამაკაცის რეპროდუქციული ფუნქციის შეფასების ერთ-ერთი ძირითადი მეთოდია სპერმოგრამა, რომელიც სპერმის ძირითადი პარამეტრების შეფასების საშუალებას იძლევა. საჭიროების შემთხვევაში დიაგნოსტიკა დამატებითი ლაბორატორიული, ჰორმონული და ინსტრუმენტული კვლევებით გრძელდება.

6. ინფექციური ფაქტორები

რეპროდუქციული სისტემის ინფექციებმა შესაძლოა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს როგორც ქალის, ისე მამაკაცის ნაყოფიერებაზე. ზოგიერთ შემთხვევაში ინფექცია უსიმპტომოდ მიმდინარეობს და მხოლოდ ორსულობის დაგეგმვის პროცესში ან უნაყოფობის დიაგნოსტირებისას ხდება გამოვლენილი.

ინფექციურმა პროცესებმა შესაძლოა გამოიწვიოს:

• ანთებითი ცვლილებები რეპროდუქციულ ორგანოებში;
• საშვილოსნოს მილების დაზიანება;
• შეხორცებების ჩამოყალიბება;
• სპერმის ხარისხისა და ფუნქციური მაჩვენებლების გაუარესება.

რეპროდუქციული ჯანმრთელობის შენარჩუნებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს რეგულარულ პროფილაქტიკურ გამოკვლევებს, ინფექციების დროულ გამოვლენასა და სათანადო მკურნალობას.

7. ვიტამინებისა და მიკროელემენტების დეფიციტი

ორგანიზმის სრულფასოვანი ფუნქციონირებისთვის აუცილებელია ვიტამინებისა და მიკროელემენტების ბალანსი. მათი დეფიციტი შესაძლოა გავლენას ახდენდეს ჰორმონალურ რეგულაციაზე, კვერცხუჯრედისა და სპერმატოზოიდების ხარისხზე, ასევე რეპროდუქციული სისტემის ნორმალურ ფუნქციონირებაზე.

რეპროდუქციული ჯანმრთელობისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება:

• D ვიტამინს;
• ფოლიუმის მჟავას;
• რკინას;თუთიას;
• სელენს;
• ომეგა-3 ცხიმოვან მჟავებს.

მნიშვნელოვანია, ვიტამინებისა და საკვები დანამატების მიღება მხოლოდ ექიმის რეკომენდაციით მოხდეს, რადგან როგორც მათი დეფიციტი, ისე ჭარბი რაოდენობით მიღება, შესაძლოა, ჯანმრთელობისთვის არასასურველ შედეგებთან იყოს დაკავშირებული.

როგორ ხდება უნაყოფობის დიაგნოსტიკა?

უნაყოფობის დიაგნოსტიკა კომპლექსური პროცესია და ინდივიდუალურ მიდგომას მოითხოვს. პირველ ეტაპზე ექიმი აგროვებს დეტალურ ანამნეზს, რომელიც მოიცავს ინფორმაციას პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის, მენსტრუალური ციკლის, გადატანილი დაავადებების, რეპროდუქციული ისტორიისა და ცხოვრების წესის შესახებ.

შემდგომი შეფასების ფარგლებში შესაძლოა ჩატარდეს:

• ჰორმონალური კვლევები;
• ულტრაბგერითი გამოკვლევა;
• საშვილოსნოსა და საშვილოსნოს მილების შეფასება;
• გენეტიკური კვლევები;
• ინფექციების დიაგნოსტიკა;
• სპერმოგრამა და მამაკაცის რეპროდუქციული ფუნქციის სხვა დამატებითი კვლევები.

უნაყოფობის გამომწვევი მიზეზის ზუსტი დადგენა წარმატებული მკურნალობისა და დადებითი შედეგის მიღწევის ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობაა.

თანამედროვე მკურნალობის შესაძლებლობები

უნაყოფობის მკურნალობა თანამედროვე მედიცინაში მრავალფეროვან მეთოდებს მოიცავს. მკურნალობის ტაქტიკა შეირჩევა უნაყოფობის გამომწვევი მიზეზის, პაციენტის ასაკისა და ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობის გათვალისწინებით.

მკურნალობის გეგმა შესაძლოა მოიცავდეს:

• ცხოვრების წესის კორექციას;
• ჰორმონულ თერაპიას;
• ინფექციების მკურნალობას;
• ქირურგიულ ჩარევას;
• დამხმარე რეპროდუქციულ ტექნოლოგიებს.

თანამედროვე რეპროდუქციული მედიცინის მიღწევები მნიშვნელოვნად ზრდის წარმატებული მკურნალობის შესაძლებლობას და მრავალ წყვილს სასურველი ორსულობის მიღწევაში ეხმარება.

რატომ არის მნიშვნელოვანი ექიმთან დროული კონსულტაცია?

სპეციალისტთან ვიზიტის ხანგრძლივი დროით გადადებამ შესაძლოა, ზოგიერთ შემთხვევაში, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროცესი გაართულოს. დროული შეფასება ხელს უწყობს პრობლემის ადრეულ გამოვლენას, ზუსტი დიაგნოზის დასმას და მკურნალობის ეფექტურად დაგეგმვას. 

უნაყოფობის მკურნალობა აკადემიკოს ვახტანგ ბოჭორიშვილის კლინიკაში

აკადემიკოს ვახტანგ ბოჭორიშვილის კლინიკაში მოქმედებს რეპროდუქტოლოგიის დეპარტამენტი, სადაც ტარდება უნაყოფობის მიზეზების დეტალური დიაგნოსტიკა, ასევე თანამედროვე და ინდივიდუალურად შერჩეული მკურნალობა. კლინიკის სპეციალისტები თითოეულ შემთხვევას ინდივიდუალურად აფასებენ და მკურნალობის მეთოდს პაციენტის საჭიროებებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით განსაზღვრავენ.

კლინიკაში ტარდება როგორც ქალის, ისე მამაკაცის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის კომპლექსური შეფასება, მათ შორის:

• ჰორმონალური კვლევები;
• ულტრაბგერითი დიაგნოსტიკა;
• ინფექციების სკრინინგი;
• სპერმოგრამა;
• სხვა საჭირო გამოკვლევები.

დიაგნოსტიკის შედეგების საფუძველზე ექიმები ადგენენ ინდივიდუალურ მკურნალობის გეგმას, რომელიც მაქსიმალურად არის მორგებული თითოეული პაციენტის საჭიროებაზე.

თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და სპეციალისტების გამოცდილების საფუძველზე, კლინიკა პაციენტებს სთავაზობს უსაფრთხო და ეფექტურ რეპროდუქციულ სერვისებს.

დასკვნა

უნაყოფობა მრავალფაქტორული მდგომარეობაა, რომლის გამომწვევი მიზეზები შეიძლება დაკავშირებული იყოს როგორც ქალის, ისე მამაკაცის რეპროდუქციულ ჯანმრთელობასთან. ჰორმონალური დარღვევები, საშვილოსნოს მილების პათოლოგიები, ენდომეტრიოზი, საშვილოსნოს ფაქტორები, მამაკაცის უნაყოფობა, ინფექციები და ვიტამინებისა და მიკროელემენტების დეფიციტი ყველაზე გავრცელებულ მიზეზებს შორისაა.

სასიხარულოა, რომ თანამედროვე მედიცინა უნაყოფობის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ფართო შესაძლებლობებს გვთავაზობს. სწორი დიაგნოზი, დროული მიმართვა სპეციალისტთან და ინდივიდუალურად შერჩეული მკურნალობა ბევრ წყვილს აძლევს შესაძლებლობას, მშობლობის ოცნება რეალობად აქციოს.

აკადემიკოს ვახტანგ ბოჭორიშვილის კლინიკა აერთიანებს გამოცდილ სპეციალისტებს, თანამედროვე ტექნოლოგიებსა და ინდივიდუალურ მიდგომას თითოეული პაციენტის მიმართ, რაც ხელს უწყობს რეპროდუქციული ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას და სასურველი შედეგის მიღწევას. 

კონსულტაციის დასაჯავშნად: ☎ 0322 312 112

სამეცნიერო წყაროები:

• World Health Organization (WHO). Infertility. Geneva: WHO. 
• American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Patient Education Fact Sheets.
• European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). Clinical Practice Guidelines.
• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Evaluating Infertility.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Fertility Problems: Assessment and Treatment (CG156). 
• World Health Organization. WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen, 6th Edition. Geneva: WHO; 2021.